Category: Falam Version

Mino le Calai

Mino le calai

A hmaisa in Calai kan ti ringring mi hi ziangsaw a si. Salai Lal Siang Aung in Calai timi cu “Ca hi cabu in siseh, mekazin in siseh cahnah cungah kan ngan khummi a si” a ti. Wiiliam Shakespeare cun, “Calai cu milai nun sung muril tarlangnak a si” a ti. Siamkima Khawlhring cun “Calai cu mailai nunnak thawn pehtlai-aw mi ziang thu pohpoh, can reipi sung sullam nei zetih mawite ih ngan hi a si” a ti. Darchhawna khalin “Calai timi cu tong thu le hla ih reel suah mi cu a ngan rori ih ngankhum mi, milai nunak, thinlung le khawruahnak tiang danglam ter theimi a si” a ti ve. “Calai cu milai thinlung le khawruahnak duh zawng le huat zawng, lungleennak le umharnak, ai-puannak le nomnak, duhthusam le suangtuahnak kan neih mi thu le hla pawl cu tong suak le sak suak men lawngah cem ter lo in, lehnu ih siar le sak suah saal theih dingin, hloral lo dingih CA rori ih ngakhum mi hi a si” Salai Sen Ro Sang. Tuitum ah mino le calai a thupitnak lam ka rel tum ih a tawi thei bik le fiang thei bik in ngan kan tum ding. A pakhatnak ah Calai le Mino hi Miphun thansonak hrangah an thu pi.

Mino le Calai hi then theih lo rorin’ an thupi veve tin ka hmu. Ram le miphun a thanso le thanso lo tahfung cu Mino le Calai hi an si tin ka hmu ve. Miphun timi cu minung umkhawmmi a si ruangah miphun timi cu a nung, a cangvai, a thangso, a tumsuk in a cemral theimi a si. Cuvekin Calai khal miphun vekih a nung thei in a  cemral theimi asi ruangah kan khaisan vivo a tul a si. “Calai nei lo tu miphun cu miphun hlo an si”. Kan miphun tongih kan tong lo ahcun kan sinak kan hlohter cuahco tinak a si ve. Ram thangso le so lo tahfung cu Calai ih tah a si ruangah cangantu pawl hi kan ram miphun thansonak hrangah dingih tawlreltu  thupizet an si. Cu rualrual in Miphun thansonak dingah hi zawnah nang khal  na thupi tuk. Kan lai tongih ngan mi cabu pawl tha peek ih lei ih siar lam zawng khal in tan na la thei ve a si. Cuti ih kan lei ih kan siar cio a si ahcun a rei hlanah kan ram, kan hnam le kan miphun a thangso dingih kanmah khal mi kan bang ve ding.

Kan ram, kan miphun, kan mino, kan thawn a rin theinak ding ahcun Calai hna tuan sunglawi hi kan tuan tlang a tul. Khatlamah mino in calai lam a thawt zia a theih theinak ding ahcun hruaitu khalin thazang  pek thiamih, a hruai thiam a tul ve. Salai Lal Siang Awng in ‘Calai duhdingah tawngpa fialih fialawk khal a theih lo’ a rak ti ih a dik zetmi a si. Calai hi ei in bangin hmankhat teah a thawnak tla theih a thei lo. Nuam tete thinlung sungah hna a tuan ih thutheihnak khawruahnak a thanso hnu lawngah a thawtnak hi theih a si theu. Calai a duhdawih zir tam le siar tam nana cun a hngilhmi tamzet hmansehla ziang zir lo, siar lo tu aicun a tikcu teah le a tul can teah a zir le siarmi cun man an nei ter thotho.

Khah, kan ram ah kan Calai a lal lawngah miphun a thangso ngaingaimi kan si thei ding. Curuangah cui kan calai a lal theinak ding, a cah vivo theinak ding ahcun mino thaisun hruitu nang le kei hin tuan vo tumpi kan nei. Mino hin Calai hi a um san men ding a si hrimhrim lo.  A thangso rero mi leitlun ih kan um bangin kan Miphun hi thangsoter ve hram uh si tihi ka lo sawm duh ngaingai a si. Kan mit kan vun vangter in kan meng kau deuh thlang kei uh.

Lungawi…..

Cabu rawn:

1.Ram Ling Hmung, Salai, “Kan Calai le kan tuanvo” Lailun, 1997.p75-77

  1. Sen Ro Sang, Salai, Hliakhlai ve lang kan calai” Yangon, E.LC.2001. p.1-8; 39-55
  2. Falam High School Daimond Jubilee Mekazin ( 1906-1981) p. 18-19; 51-53
  3. Kap Cin Thang, “ Kan Calai le kan tuanvo” Chin Nun Mawi, Aug. 1996. P.12-18.
  4. Falam Khawpi Kum 100 Kimnak Mekazin( 1906-19810) p.160
  5. Falam High School Daimond Jubilee Mekazin ( 1906-2006).
Advertisements

Chin Cafang Kom Dan

LAICA NGAN KOM DAN

Tongfang kom ding kom lo le, kom lo ding kom hi siar sual a awl tuk ruangah le kan ca ngan mi sullam a tidanglam thei ruangah theih a tul zet. Curuangah tongfang ngan kom dan cu a hnuai lam vekin a tawi thei bik le a fiang thei bikin ngan a si.

  1. Duhsan pakhat nei mi tongfang pohpoh cu kom ding. Ttn. 1. Awloksong 2. Anka 3. Boruak. Camcin
  2. A hram a thuahaw mi tongfang kom ding. Ttn. Belbel 2. Cengceng. 3. Pohpoh
  3. Hrekthuan tongfang kom ding. Ttn. 1. Bembi 2.Fuahfo 3.Kuahko
  4. Milai hmin ngan tikah kom lo ding, cafang tumpiih thawk thluh ding. Ttn. Than Bil Luai, No Than Kap
  5. Ram hmin le khaw hmin pawl cu kom ding, cun a thawknak lawng cafang tumpi hman ding. Ttn. Lairam, Lotharawn. Asinan san dangdang nei mi cu a dangdangin ngan ding. Ttn. Sim Dihai, Old KhuangLung.
  6. Nambar hmuahhmuah cu a lakih “le” a um lo ahcun peh thluh ding. Pakhat, Zakhat, Za le sawmnga
  7. Cawlhkar hmin le thla hmin cu a thawknak lawng cafang tum hmanih ngan kom thluh ding. Ttn. Rinni, Nipini, Meisen (January), Fanger (October)

 

TONGFANG HRAM LE THUBET NGAN KOM DING

Thubet phun hnih a um ih, thuhmaibet le thudungbet an si, Thubet cu kiang ih thu thawn ngan kom ding asi.

1.Thuhmaibet

Lai tongah thuhmaibet ci dangdang a um.

Sa: sabek, sakhi, saphai, sakuh, adt…

Ca: calai, catluan, casual, cabu, cabawm, cahnah, adt…..

Pa: pakhat, pahnih, pathum, parol, pahmei, adt…….

Khua: khuanu, khuapa, khuaruat, khuangai, khuavang, adt………

Khaw: Khawkhan, khawlai, khawtluang, khawsia, khawte, khawri, adt…..

Va: valah, vaca, vakok, vanim, vavu, vahui

Ti: tithianghlim, tifel, tihlo, timawi, tithe, tilawm, tifuh, adt…..

  1. Thudungbet
  2. Uarnak. Ti em- ti emah. Taktak- taktakah
  3. Hngawngsalnak ( Reflexive Marker) Ttn. Kholh- kholhaw
  4. Tuankhawmnak. El- elaw: Nuho an elaw. Lek- lekaw: Nauhak pawl an lekaw
  5. Tuahrel hmin ih tuahnak. Umnak, cennak, telnakm, duhnak, bawmnak
  6. Fiangternak Cangcop hmin ih tuahnak. Mawizia, thatzia, sunlawizia
  7. Tuahrel ihsin fiangtertu tuahnak. Nelum, duhum, tihnung,
  8. Thil hmin dungbet

Rualpi, fehpi, tanpi, umpi, adt….

  1. A note hmuhsaknak. Vokte, arte, cawte, sete, uite
  2. A te ci relnak. Keite, lungte, khaute, ngate, adt…..
  3. Tisal/tisak hmuhsaknak. Pesal, Lasal, dilsal, peksak, ngansak
  4. Hnawn hmuhsaknak. Fehsan, thihsan, tlunsan, tuansa, zirsan, adt……
  5. Teter hmuhsaknak. Tuahter, fehter, thoter, mawiter, adt…
  6. Sinak langtertu Neitu, zirhtu, betu, hruaitu,adt……
  7. Hminsawng thudungbet. Amah, anmah, keimah, nangmah, adt……
  8. Fiangtertu thudungbet. Tihnungza, duhnungza, hahioza, ningzakza, zangfahza, mangbangza, adt….

 

Source: Salai Sen Ro Sang, “Lai Ca Ngan Kom Dam”, 2018.